काठमाडौं ।
इरानमा जारी सरकारविरोधी प्रदर्शन तीव्र हुँदै गएपछि देशका अस्पतालहरूमा घाइतेहरूको संख्या बढेर स्वास्थ्य प्रणाली संकटमा परेको छ। तेहरानको प्रमुख आँखा अस्पताल फराबी ‘संकटको अवस्थामा’ पुगेको छ। अस्पतालका चिकित्सकका अनुसार राजधानीमा मात्रै कम्तीमा २१७ जनाको मृत्यु भएको दाबी गरिएको छ। अर्का अस्पतालका स्वास्थ्यकर्मीले अत्यधिक घाइतेका कारण पर्याप्त शल्यचिकित्सक उपलब्ध नभएको बताएका छन्।
देशका दर्जनौँ शहरमा फैलिएका विरोध प्रदर्शनका बीच बिहीबार साँझदेखि इरानभरि इन्टरनेट लगभग पूर्ण रूपमा बन्द गरिएको छ। यसले घटनाक्रमको यथार्थ जानकारी सङ्कलन गर्न अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूका लागि चुनौती सिर्जना गरेको छ। यद्यपि, स्टारलिङ्क स्याटेलाइट इन्टरनेटमार्फत एक इरानी डाक्टरले बीबीसीलाई सम्पर्क गरी आपतकालीन स्वास्थ्य सेवामा असह्य दबाब परेको बताएका छन्। अत्यावश्यकबाहेकका सबै शल्यक्रियाहरू स्थगित गरिएको र थप स्वास्थ्यकर्मी परिचालन गरिएको जानकारी अस्पताल स्रोतहरूले दिएका छन्।
दक्षिणपश्चिमी शहर शिराजको एक अस्पतालबाट प्राप्त भिडियो र अडियो सन्देशमा पनि ठूलो संख्यामा घाइतेलाई उपचारका लागि ल्याइएको देखिएको छ। धेरैको टाउको तथा आँखामा गोली लागेको र गम्भीर घाइतेहरू भए भन्ने दाबी गरिएको छ। मानव अधिकार संस्थाहरूका फरक–फरक तथ्यांक अनुसार प्रदर्शन सुरु भएदेखि कम्तीमा ५० भन्दा बढी प्रदर्शनकारी र १५ सुरक्षाकर्मी मारिएका छन्।
२ हजार ३ सयभन्दा बढी व्यक्तिहरू पक्राउ परेका छन्। नर्वेस्थित ‘इरान मानव अधिकार’ संस्थाले नौ बालबालिकासहित कम्तीमा ५१ प्रदर्शनकारीको मृत्यु भएको जनाएको छ भने बीबीसी फारसीले २६ जनाको मृत्यु पुष्टि गरेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले पनि इरानको घटनाक्रमप्रति गहिरो चासो देखाएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिवका प्रवक्ता स्टेफेन डुजारिकले जनधनको क्षतिप्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै शान्तिपूर्ण विरोधको अधिकारको सम्मान गर्न आह्वान गरेका छन्। फ्रान्स, बेलायत र जर्मनीका नेताहरूले संयुक्त विज्ञप्ति जारी गर्दै इरानी अधिकारीहरूलाई अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता र शान्तिपूर्ण भेला सुनिश्चित गर्न आग्रह गरेका छन्।
तर, इरानका सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनीले टेलिभिजन सम्बोधनमार्फत कडा अडान दोहोर्याउँदै ‘विनाशकारी तत्वहरूसँग कठोर रूपमा व्यवहार गरिने’ चेतावनी दिएका छन्। सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद् र इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्सले पनि प्रदर्शनकारीहरूलाई ‘सशस्त्र दंगाकारी’ भन्दै निर्णायक कानुनी कारबाही गरिने स्पष्ट पारेका छन्।
अमेरिका पनि इरानको घटनाक्रम नजिकबाट निगरानी गरिरहेको छ। तत्कालीन राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरान ‘ठूलो समस्या’मा रहेको टिप्पणी गर्दै हिंसा बढे कडा प्रतिक्रिया दिने चेतावनी दिएका छन्। अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले सामाजिक सञ्जालमार्फत ‘इरानी जनताको समर्थन’ व्यक्त गरेका छन्।
तर, इरानी राजनीतिक कार्यकर्ता तागी रहमानीले विदेशी समर्थनप्रति शंका व्यक्त गर्दै बाह्य हस्तक्षेपले आन्दोलनको विश्वसनीयता कमजोर पार्न सक्ने बताए। विश्लेषकहरूको भनाइ अनुसार हालका प्रदर्शनहरू पहिलेभन्दा फराकिला र तीव्र भए पनि संगठित नेतृत्वको अभावले यसको भविष्य अनिश्चित देखिएको छ।
यसबीच, स्वास्थ्यकर्मीहरूले अत्यधिक घाइतेको उपचारका लागि मानव संसाधन र औषधिको कमी उल्लेख गर्दै आपतकालीन योजना तयार राख्न सरकारलाई आग्रह गरेका छन्। प्रदर्शनकार र सुरक्षा निकायबीचको तनाव बढ्दै गएपछि शहरभरि सुरक्षाकर्मी परिचालन र रोकथामका उपायहरू कडा पारिएको छ।
अन्ततः, इरानको वर्तमान परिस्थिति आन्तरिक राजनीतिक अस्थिरता र जनताको असन्तोषबीच संकटपूर्ण मोडमा पुगेको छ, जहाँ स्वास्थ्य, सुरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय चासो तीनै पक्षमा दबाब अत्यधिक छ।
